Opinia Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 16 stycznia 2026 r. w przedmiocie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (UPRO 1)

OPINIA
KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA 
z dnia 16 stycznia 2026 r.
w przedmiocie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (UPR01)

Krajowa Rada Sądownictwa, po zapoznaniu się z przedstawionymi jej przy piśmie Ministra Sprawiedliwości z 21 października 2025 r. (znak: DL-IV.4601.14.2025) projektem ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych: UPRO 1), opiniuje go negatywnie wyrażając poniższe uwagi.
Zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa przedstawione w projekcie zmiany dotyczące szeroko rozumianych procedur przedłużania czynnej służby sędziów po osiągnięciu wieku przejścia w stan spoczynku wymagają zdecydowanie negatywnej oceny. Powierzenie prezesowi sądu apelacyjnego podstawowej roli w procedurze wniosków sędziów dotyczących oświadczeń woli dalszego zajmowania stanowiska jest zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa wadliwe, a zupełna eliminacja w niej udziału Krajowej Rady Sądownictwa (i w konsekwencji także kontroli Sądu Najwyższego) może negatywnie wpłynąć na poziom gwarancji niezawisłości sędziowskiej - projektowana zmiana może w praktyce osłabić status sędziego.
Niezależnie od powyższego, zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa należy rozważyć zmianę zasad przechodzenia w stan spoczynku, które powinny być przede wszystkim oparte na stanie zdrowia sędziego pozwalającym (bądź nie) na faktyczne pełnienie obowiązków sędziowskich, a nie osiągnięciem konkretnego progu wiekowego. Sędzia zdolny do wykonywania funkcji ze względu na stan zdrowia powinien mieć prawo do kontynuacji służby w wymiarze pełnym - o ile sam uzna to za wskazane - bez sztywnych limitów wiekowych. 
Utrzymywanie w mocy ograniczenia możliwość orzekania do 70 roku życia, stanowi zatem niepotrzebne zakonserwowanie obecnie ustanowionego kryterium wiekowego, co wydaj e się wymagać korekty ze względu na zarówno wydłużający się wiek zdolności do pracy, jak i potrzeby wymiaru sprawiedliwości.
Rada zdecydowanie negatywnie ocenia pośrednie rozwiązania przewidziane w projekcie ustawy nowelizującej, a polegające na możliwości dalszego orzekania przez sędziego, który ukończył 65 lat w części etatu czy możliwości powrotu sędziego ze stanu spoczynku do służby czynnej. Zmniejszenie wymiaru pracy czy stworzenie trybu powrotu do 
bieżącej pracy orzeczniczej służyć ma przede wszystkim zachowaniu w kadrach sędziowskich jej najbardziej doświadczonej części, a w chwili obecnej uzupełnieniu wakujących etatów. 
Rozwiązania te nie zastąpią konieczności przeprowadzenia kompleksowych procedur obsady nowych stanowisk sędziowskich. Projekt jednocześnie nie wydaje się zawierać na tyle efektywnych mechanizmów by dostatecznie wzmocnić kadrę sędziowską. Tym samym projektowana regulacja art. 69 § Id, nie rozwiązuje fundamentalnego problemu demograficznego - prognozowanego wyraźnego wzrostu liczby sędziów przechodzących rocznie w stan spoczynku. Także proponowane przepisy przewidujące możliwość powrotu ze stanu spoczynku nie stanowią, w ocenie Rady, proaktywnego rozwiązania problemu niedoborów kadrowych w wymiarze sprawiedliwości, a będą jedynie jednorazowym doraźnym środkiem, pozbawionym długofalowego oddziaływania na sprawność orzeczniczą.
Odnośnie do zmian w zakresie zasad delegacji sędziów zauważyć należy, że projekt utrzymuje możliwość delegacji na czas nieokreślony wyłącznie do pełnienia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych w innym sądzie równorzędnym lub niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach w sądzie wyższym. To rozwiązanie zawiera istotny brak: projekt nie definiuje precyzyjnie, co stanowi „szczególnie uzasadniony wypadek” do delegacji w sądzie wyższym. Bez wskazania konkretnych kryteriów delegacja może zatem nadal służyć ukrytemu przesunięciu kadrowemu. Projekt powinien zawierać wyraźne wskazówki dla Ministra Sprawiedliwości dotyczące warunków delegacji do sądów wyższych, aby w odpowiedni sposób zabezpieczać konstytucyjne prawo obywateli do bezstronnego i niezawisłego sądu.
Szczególnie krytycznie ocenić należy przepisy przejściowe projektu, które zawierają regulacje o charakterze sanującym pozbawione podstawy prawnej, swoiście domniemane, przedłużenie okresu zajmowania stanowiska sędziowskiego, a jednocześnie pozbawiające mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nie wyrażające zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziowskiego. Projektowany art. 6 noweli prowadzi do sytuacji, w której sędziowie, którzy orzekali bez wymaganego prawnie warunku, będą mogli wstecznie legalizować swoje działania, przez złożenie oświadczenia i zaświadczenia lekarskiego. Przepis ten działać ma rektroaktywnie, sanując wcześniejsze bezprawie, co zdaniem Rady jest niedopuszczalne, nie jest to bowiem uzasadnione ochroną konkretnych wartości konstytucyjnych, a zatem przepis ten, nie chroniąc żadnej istotnej wartości konstytucyjnej, uderzy w zasadę praworządności. Ustanowienie swoistej abolicji dla sędziów będzie stanowić retroaktywne legalizowanie orzekania przez sędziów bez dochowania wymaganych prawem warunków. Przepis tworzy możliwość, że jeśli sędzia złoży oświadczenie i zaświadczenie w terminie dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy, jego wcześniejsze orzekanie zostaje retroaktywnie „uzdatnione”. Z perspektywy stron postępowania sądowego powstaną sytuacje, w których gdy składały one np. wnioski o wyłączenie sędziego lub kwestionowały zdolność do orzekania, naruszona zostanie ich pozycja procesowa - opiniowany przepis pozbawi je prawa do uwzględnienia uzasadnionego oczekiwania co do ich gwarancji procesowych. Powstaną także wątpliwości odnośnie do ewentualnej, szeroko rozumianej, nieważności postępowania.
Podobnie przewidziany przez art. 7 noweli mechanizm powrotu sędziów ze stanu spoczynku, budzi poważne zastrzeżenia legislacyjne i systemowe, zagrażając stabilności kadrowej sądów. Mający charakter automatyczny mechanizm jaki proponuje się odnośnie do powrotu sędziów ze stanu spoczynku, tj. bez jakiejkolwiek oceny potrzeb kadrowych konkretnego sądu, w tym specjalizacji sędziego czy oceny możliwości i efektywności orzekania po przerwie spowodowanej przejściem w stan spoczynku, przeczy racjonalnej polityce kadrowej oraz utrudni dążenia do zapewnienia odpowiedniej sprawności wymiaru sprawiedliwości. Dodatkowo umożliwienie powrotu sędziom do czasu ukończenia 69 roku życia (art. 7 ust. 2), czyli efektywnie nawet na niecały rok, spotęguje dysfunkcje organizacyjne, które będą towarzyszyć wprowadzeniu przedstawionego rozwiązania. Z powyższych względów opiniowany przepis spowoduje także nieprzewidziane skutki dla budżetów sądów, których wymiar zostanie zwiększony poprzez propozycję, aby okres pozostawania przez sędziego w stanie spoczynku był, w okolicznościach wskazanych w ust. 4, zaliczony m.in. do okresu pracy niezbędnego do uzyskania wynagrodzenia w stawce bezpośrednio wyższej.

Kompletna wersja elektroniczna powyższego dokumentu jest dostępna w formacie PDF
WP.420.101.2025